Hirurgija štitne i paraštitne žlijezde

Štitna žlijezda


Glavni hormoni štitne žlijezde su tiroksin (T4) i trijodtironin (T3). Pod nadzorom hipofize (hormon - TSH) i hipotalamusa (hormon - TRH) štitna žlijezda izlučuje T4 uz autoregulaciju pa se izlučivanje aktivira čim se smanji nivo tog hormona u krvi.


T3 i T4 regulišu intenzitet metabolizma u tijelu, i važni su za uravnoteženu funkciju cijelog organizma – krvni i disajni sistem, mozak, ali i kretanje, spavanje i probavu, te rad ostalih žlijezda. Pri manjku hormona bazalni se metabolizam smanjuje 40%. Uz ta dva hormona štitna žlijezda izlučuje i kalcitonin, hormon koji učestvuje u regulaciji koncentracije kalcijevih jona u tjelesnim tekućinama.


Za sintezu hormona štitne žlijezde potreban je jod, koji dobijamo uglavnom iz hrane. Dovoljna količina joda je oko 50 mg godišnje. Nedovoljna količina joda dovodi do bolesti štitnjače, kao što je gušavost – bolest kod koje je štitna žlijezda povećana.


Hirurgija štitne i paraštitne žljzde pregled

Provjera stanja štitne žlijezde


Kada želite provjeriti stanje svoje štitne žlijezde, prema novijim smjernicama, preporučuje se mjerenje slobodnog oblika hormona štitnjače. Riječ je o dijelu hormona štitnjače koji nisu vezani za specifične bjelančevine u krvi. Označujemo ih slovom f (eng. free = slobodno), kao fT3 i fT4. Slobodni oblik tiroksina (fT4) smatra se pravom mjerom hormonske ravnoteže u osi hipotalamus-hipofiza-štitnjača. Osobama koje imaju zdravu osovinu hipotalamus-hipofiza-štitnjača-nadbubrežna žlijezda, preporučuje se stoga samo kontrola tireotropina (TSH) i slobodnog tiroksina (fT4).


Bjelančevine koje vežu hormone štitnjače su globulin (eng. thyroxine-binding globuline, TBG), transtiretin (eng. transthyretin, TTR) i albumin. Glavna transportna bjelančevina je globulin koji veže tiroksin (TBG), vežući oko tri četvrtine hormona štitnjače.


Određena zdravstvena stanja mogu mijenjati nivo ove vrste bjelančevina u krvi, što može voditi netačnom tumačenju nivoa ukupnih hormona štitne žlijezde. Niži nivo TBG bjelančevine mogu se očitovati kod osoba koje, na primjer, imaju bolesti bubrega ili uzimaju anaboličke steroide, dok estrogen povisuje vrijednosti TBG, u trudnoći ili kod uzimanja oralnih kontraceptiva.


Poremećaji rada štitne žlijezde


Postoji grupa poremećaja štitnjače koji se rjeđe dijagnostikuju, ali mogu dugoročno imati značajne posljedice na zdravlje pojedinca. Zovemo ih subklinički poremećaji štitnjače. Karakterizira ih izostanak kliničkih simptoma, ali se mogu prepoznati po vrijednostima krvnih nalaza. Koncentracije hormona T3 i T4 obično su u referentnim intervalima, dok su vrijednosti TSH hormona izvan referentnih intervala. Kod subkliničke hipotireoze koncentracije TSH su povišene u odnosu na referentni interval (TSH 4.50-19.99 mIU/L), a kod subkliničke hipertireoze koncentracije TSH su niže u odnosu na referentne intervale (TSH 0.45 mIU/L).


Autoimune bolesti štitnjače su poremećaji imunološkog sistema, u kojima je ciljani organ štitnjača. Nastaju kao kombinacija genetskih i okolnih faktora, iako je etiologija često nejasna. Imunološki sistem tako može razviti reakciju na hiperstimulisanu štitnjaču, što nazivamo autoimunom bolesti štitnjače, ili Hashimotov tireoiditis. Češće se javlja kod žena, a učestalost raste s godinama. Karakteriše je hronična destrukcija tkiva štitnjače, koje se može popunjavati fibroznim tkivom i limfocitima. U početku bolesti može se javiti prolazna hipertireoza zbog naglog oslobađanja hormona iz oštećenog tkiva. Prepoznaje se po povišenim vrijednostima antitijela na tireoglobulin (anti-Tg) i tireoidnu peroksidazu (anti-TPO). Liječenje često zahtijeva i tretiranje štitne žlijezde i tretiranje imunološkog sistema.


Paraštitna žlijezda


Paraštitne žlijezde (doštitaste žlijezde) ili paratiroidna žlijezda (paratireoidne žlijezde) ili epitelna tjelešca, (lat. glandulae parathyroideae) je naziv za male endokrine žlijezde u vratu čovjeka koje izlučuju paratiroidni hormon ili parathormon (PTH). U čovjeka obično nalazimo četiri paraštitne žlijezde smještene iza štitne žlijezde. Razlikujemo par gornjih (lat. glandulae parathyroidea superior) i par donjih doštitnih žlijezda (lat. glandulae parathyroidea inferior), iako broj žlijezda kod čovjeka može varirati od dva do šest.

Paraštitne žlijezde održavaju koncentraciju kalcijuma u krvi, kako bi nervni sistem i mišićni sistem mogli normalno funkcionisati, pomoću paratireoidnog hormona. Važnost koncentracije kalcijuma posebno se ističe u zreloj dobi, i posebno kod žena.

Funkciju paraštitne žlijezde provjeravamo koncentracijom parathormona u krvi, ili koncentracijom kalcijuma u krvi. Moguće je utvrđivanje pojačanog ili oslabljenog rada paraštitnih žlijezda.


Hirurgija štitne i paraštitne žljzde pregled

Anatomija paraštitne žlijezde


Obično u ljudskom tijelu nalazimo četiri paraštitne žlijezde veličine 3 x 6 mm, težine 0.6 g i nalaze su čahuri štitne žlijezde, a mogu se nalaziti i u samoj štitnoj žlijezdi ili rjeđe u medijastinumu. Gornji par žlijezda nalazi se u blizini gornjeg pola štitne žlijezde, sa stražnje strane lateralnih režnjeva, dok je donji par smješten u blizini donjeg pola, sa stražnje strane štitnjače. Lat. arteria thyroidea superior (gornja arterija štitne žlijezde) i lat. arteria thyroidea inferior (donja arterija štitne žlijezde) snabdijevaju žlijezde krvlju, a inerviraju ih srednji (lat. ganglion cervicale medium) i donji cervikalni ganglij (lat. ganglion cervicale inferior).


Histologija paraštitne žlijezde


Svaka od doštitnih žlijezda obavijena je vezivnom čahurom koja pruža pregrade u tkivo žlijezde, te dalje prelaze u mrežu retikulinskih vlakana. U žljezdanom tkivu razlikuju se glavne ćelije i oksifilne ćelije. Glavne paratiroidne ćelije izlučuju parathormon, dok je funkcija oksifilnih ćelija nepoznata. Postoje i ćelije koje su slične i glavnim i oksifilnim ćelijama, koje su vjerovatno prelazni oblici. U vezivnim dijelovima nalaze se nervi, krvni sudovi i masne ćelije. S godinama žljezdane ćelije se zamjenjuju s masnim ćelijama.